टोमण्याचे अभंग

  • मुर्खाशी बोलतां कोण सुख चित्ता। म्हणोनी वार्ता सांडावी ते ॥१॥ आपुल्या आनंदी असावें सर्वदा । करावी गोविंदासवें मात ॥ २॥ उचलोनी धोंडा पाडावा चरणीं । तैसी मात जनीं घडों नये ॥३॥ बहिणी म्हणे सदा दावा या दोघांसी। आहे परमार्थासी प्रपंचाचा ॥४॥
  • जयासी स्वहित करणें असे मनीं । तेणें द्यावी जनीं पाठी जगा ॥१॥ म्हणो मग जग वेडें अथवा मूर्ख । आपुलें तें सुख सांडों नये ॥२॥ सांडावी ते लाज जनलोकाचारीं । जयासी श्रीहरि पाहिजेल ॥३॥ म्हणवावें जनीं प्रपंचीं भ्रष्टला । परी स्वहिताला सांडों नये ॥४॥ बहिणी म्हणे जन त्रिविध प्रकार । आपुले स्वाचार सांडों नये ॥५॥
  • आकाश कडकडी मेरू गडबडी । परी सुख-गोडी सांडों नये ॥ १॥ ऐसीया निर्धाराजवळों वसे देव । न धरावा संदेह कांहों मना ॥२॥ पृथ्वी जरी बुडे डगमगल्या दिशा । परी जगदीशा सोडूं नये ॥३॥ शीत उष्ण जरी वरुषे हा पाऊस । तरी कासावीस होऊं नये ॥१॥ वायु जरी सुटे ब्रह्मांडही फाटे । तरी आत्मनिष्ठे भंगूं नये ॥ ५ ॥ बहिणी म्हणे तेथें जीव तो कायसा । ऐसी पूर्ण दशा आचरावी ॥६॥
  • भ्यावें तों शरीरा शरीर हें मिथ्या । तेथें आतां चिंता कासयाची ॥१॥ विचारावें मना आपुल्या आपण | धरावें निर्वाण निज रूपीं ॥२॥ जिवाशीं जों भ्यावें अविनाशी दिसे । जन्ममरण फांसे कोण भोगी ॥३॥ बहिणी म्हणे येथें लटिकें मीपण । करी जन्म-मरण येरझारा ॥४॥
  • जिवाचा उदार देहाचा झुंजार । तयासी संसार काय करी ॥ १ ॥ परी हा निर्धार असावा. कारण । मग नारायण जवळीं भेटे ॥२॥ कायावाचामनें दृढ जाला जीवें । तयासी आघवें हेंचि नव्हते॥ ३॥ बहिणी म्हणे सती उभी शिळेवरी। तियेसी माघारों काय खंती ॥ ४ ॥
  • तोवरी ह्या गारा झगमगती सैरी । नाहीं जंव हिरादृष्टीपुढें ॥१॥ मग तो निवाडा आपैसीं कळेल । जाळावे ते बोल क्रियेविणें ॥ २॥ तोंवरी ह्या शिंपा दिसती सोज्वळा । जोंवरी न कळा मोतियांची ॥३॥ बहिणी म्हणे नाहों फुकाचें बोलणें । करोनी दाविणें क्रिया तैसी ॥ ४॥
  • वरीवरी सांग सांगाव्या त्या गोष्टी । जंव नाहीं भेटी आत्मज्ञानीं ॥१॥ कालयासी वेष धरी नाना सोंग । जारी तैसीं ढोंगे खर श्वान ॥२॥ काय सांगोनियां लांब लांब गोष्टी । जोंवरी न भेटी आत्मत्वाची ॥३॥ बहिणी म्हणे मन दिसती कथना । जोंवरी न मना अनुताप ॥४॥
  • बोलवती बोल फुकाचे प्रबळ । परि प्रेम-बोल दर्लभ ते ॥१॥ काय त्या सांगणे व्यर्थ ज्ञान-गोष्टी । नाहीं जंव भेटी स्वानुभवी ॥२॥ ज्ञान सांगवेल ब्रह्म दाखवेल । स्वानुभव-बोल दुर्लभ ते ॥ ३ ॥ नाना जपतप करिती अनुष्ठान । परि ब्रह्मज्ञान गिंवसेना ॥४॥ षड्दर्शनाचीं दाखविती सोंगें । वैराग्यही अंगें बोलवेल ॥ ५॥ बहिणी म्हणे कळा दाववेल ज्ञानें । परि तें प्रेम-खुण वेगळीच ॥६॥
  • करवेल भगवें वागविती जटा । परी आत्मनिष्ठा वेगळीच ॥ १॥ जाणावया वर्म बहु पुण्य पाहिजे । मग वरी साजे बाह्य क्रिया ॥२॥ करवेल मुंडन विषय-भोग-याग । परि न कळे अंग स्वानुभवींचे ॥३॥ टाकवेल शिखा-सूत्रघरदार । अनुभव साचार अगम्य परी ॥४॥ लय लक्ष मुद्रा कळेल आसन । अनुभव जाण वेगळाची ॥ ५॥ बहिणी म्हणे येथे नलगे पारहार । कळे तो विचार बोलतांची ॥६॥
  • संत म्हणवितां लाज नसे चित्तीं । जोंवरी आसक्ति विषयांची ॥१॥ गाढवाचे परी दिसें जिणे त्याचें । काय त्यासि याचे घेउनी फळ ॥ २ ॥ संत म्हणवितां घडतें पातक । भोगी जंव सुख विषयाचें ॥ ३ ॥ रागद्वेषनिंदा भूतांचा मत्सर । करावा नुच्चार संत तेणें ॥ ४ ॥ लोभ दंभ मान विषयांचा आदर । संत तो साचार बोलों नये ॥५॥ बहिणी म्हणे वृत्ति नाहीं जो विराल्या । तो संत. सोहळा अधःपाता ॥ ६ ॥
  • कृमि भृंगी-न्यायें धाले जे धारणा । तोचि एक जाणा ब्रह्मनिष्ठ ॥१॥ ए-हवी ते बोल बोलावे फुकाचे । काय सांगीवेचें शब्दज्ञान ॥२॥ चकोर-चंद्र न्यायें होये हें मन । संतपदज्ञान तरिच सत्य ॥३॥ बहिणी म्हणे सिंधुलवणन्याय-भेटी । घडे तेव्हां गोष्टी ब्रह्मत्वाची ॥ ४ ॥
  • आमुच मिळणीं मिळूं नका कोणी। विषय-सांगातिनी बाईयांनो ॥ १ ॥ नव्हे तैसें बळ विवेक विचार । नका करूं चार जन्मांमाजीं ॥ २ ॥ जंव आहे तुम्हां मागील बोभाट । तंव कांहीं नीट होऊं नका ॥३॥ जन-लाज शष आहे जों मनास । तोंवरी उदास होऊं नका ॥ ४ ॥ सासर माहेर आहे जंव तुम्हां । कुंथोनियां प्रेमा आणूं नका ॥ ५॥ बहिणी म्हणे नका फजिती फुकाची । करूं या जीवाची वायावीण ॥६
  • मूर्खांसवें गुज अधमानी उपकार । स्त्रियांसी विचार सांगों नये ॥१॥ वाळुचियेपरी शिरे पाणी जैसें । दुर्जनासी तैसे उपदेश ।। २॥ तक्षकासी दूध स्त्रियासंगे गुज । खडकावरी बीज पेरों नये ॥३॥बहिणी म्हणे ऐसे जाणावे चांडाळ । हित त्या केवळ काय कळे ॥४॥
  • आणिकां उपदेश सांगे वरच्या रीतीं । आपण ते चित्तीं न धरी कांही॥१॥ ऐसे ते जाणावे मंदमति हीन । तयां ब्रह्मज्ञान काय करी ॥२॥ वरवर सांगे जनां ब्रह्मज्ञान । स्वयेंचि पाषाण कोरडाची ॥३॥ बहिणी म्हणे तया नाहीं आत्मशुद्धि । यरां सांगे बुद्धि मूर्खपणें ॥४॥
  • आम्हां जितेंचि मरणें । मेलेपण जीत जाणें ॥१॥काय करूं ऐसें जालें। तुकारामें मज केलें ॥२॥ शब्द आमुचा खुंटला । निःशब्द उदया आला ॥ ३ ।। बहिणी म्हणे शक्ति नाहीं । शक्तीविणें वर्तू देहीं ।। ४॥

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *