“नख”

नख.(क) मानवी हाताच्या, किं० पायाच्या, बोटांच्या टोकांना शिंगाच्या जातीचें जें पातळ चकचकीत कवच असतें तें. 
 (ख) पक्ष्याचा किंवा पशूचा 
 (ग) खवल्या मांजराच्या अंगावरचा एक एक खवला. 
 (घ) नखानें येईल, किं० नखावर राहील, इतकें.उ० औषधाचें नख; चुन्याचें नख; कुंकवाचें नख.
जेथें नख नको तेथें कुऱ्हाड लावणेंनखानें होण्याजोग्या कामीं कुऱ्हाडीचा उपयोग करणें; थोडक्या श्रमानें, किंवा मृदुपणानें, जें कार्य होण्याजोगें आहे, त्याच्यासाठीं पुष्कळ शक्ति खर्च करणें, किंवा फार कठोरपणा करणें. याच अर्थाचें मोरोपंताचें पुढील आर्यार्ध पहा:–
नखहि नको ज्या कार्या, त्या काढावा कशास करवाल?॥
 
नख दृष्टीस न पडणेंमुळींच न दिसणें, पडद्याच्या आंत राहणें; अतिमर्यादशीलदणानें राहणें.उ० ती मराठमोळ्यांतली स्त्री आहे, तिचें नख तुझ्या दृष्टीस पडणार नाहीं!
नख नख बोलणेंऐटीनें, किंवा कुरेंबाजीनें, बोलणें. 
नख शिरणेंथोडासा शिरकाव होणें. 
नखाएवढाअगदीं थोडा. 
नखाने काम करणेंनाजुकपणाचा आविर्भाव किंवा दिमाख करून काम करणें. 
एकाद्याला नखावर खेळविणें किंवा चाळविणेंत्याची करमणूक करावयास झटणें. 
नखावर चालणेंनाजुकपणाची ऐट करून चालणें. 
नखावर जेवणेंचोखंदळेपणानें जेवणें; आपणाला भलतें सलतें चालत नाहीं, अशी मिजास करून जेवणें. 
नखावर दिवस मोजणेंउत्कंठेनें मार्गप्रतीक्षा करणें. 
नखाला आग लागलीसंकटांस नुसती सुरवात झाली; अझून पुष्कळ संकटें यावयाचीं आहेत. 
नखें चावीत, कुरतुडीत, किंवा वाजवीत बसणें(क) निरुद्योगी असणें; उद्योगधंदा न करतां राहणें. 
 (ख) हिरमुष्टें होऊन बसणें. 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *